Sinds de introductie van paarden vanuit de Euraziatische steppe zo'n 3000 jaar geleden vervullen paarden in China een belangrijke rol in de samenleving en zijn een geliefd onderwerp in de kunst. Het paard is een symbool van levenskracht, vitaliteit, snelheid, trouw, volharding en vrijheid. In dit wereldverhaal lees je onder meer over de rol van het paard in de inktschilderkunst, astrologie, mythologie en het leven na de dood. En over hoe paardrijden van invloed was op de ontwikkeling van een iconisch kledingstuk
China was tot zo'n 50 jaar geleden hoofdzakelijk een agrarische samenleving. Vele paarden werden ingezet voor de productie van voedsel en materialen, transport en militaire doeleinden maar ook voor weddenschappen, gezelschap, speelgoed en inspiratiebron voor kunst.
De beschikbaarheid van paarden was cruciaal voor een strategisch overwicht op militair, diplomatiek en economisch terrein. Toen nomadische stammen vanaf begin 16e eeuw vanuit het noorden het keizerrijk binnenvielen werd het belang van grote aantallen paarden en een lichte cavalerie voor militaire verdediging belangrijk, evenals een efficiënt netwerk van poststations om de informatieoverdracht en militaire logistiek binnen het uitgestrekte rijk te ondersteunen. In China komt een grote verscheidenheid aan paarden- en ponyrassen voor die waarschijnlijk allen een Mongoolse oorsprong hebben.
Paarden en paardachtige wezens spelen een belangrijk rol in vele mythen en verhalen, soms als hoofdrolspeler en anders in een bijrol. Eén zo'n mythe verhaalt over koning Mu Wang (1001-947 BCE) die graag onsterfelijk wilde worden. Met een strijdwagen, getrokken door acht paarden, bezocht hij het hemelse paradijs om van de perziken van onsterfelijkheid te proeven. De Acht paarden van Mu Wang werd begin 18e eeuw een populair thema om porselein te decoreren.
Het paard komt ook voor als een teken in de Chinese dierenriem waarin elk jaar van de lunisolaire kalender wordt geassocieerd met een bepaald dier. De Chinese dierenriem volgt een cyclus van twaalf jaar en begint op Chinees Nieuwjaar, ook bekend als het Lentefestival. Een teken in de dierenriem wordt gecombineerd met één van de vijf elementen - vuur, water, aarde, metaal, hout - die interacties en relaties van mensen en (natuurlijke) gebeurtenissen stuurt en in evenwicht houdt. 2026 staat in het teken van het Vuurpaard. Het paard wordt geassocieerd met kracht, vitaliteit, doorzettingsvermogen en vrijheid, het element vuur met energie, passie, transformatie en warmte.
Paarden staan hoog aangeschreven in de Chinese cultuur, vooral in de schilderkunst, als symbool van energie, kracht, ambitie en vrijheid. Ze zijn al eeuwenlang een favoriet onderwerp voor veel beroemde kunstenaars en hun publiek. De laatste driekwart eeuw zijn inktschilderingen - guohua - van paarden zeer geliefd.
De inktschilderingen die Xu Beihong (1895-1953) van paarden maakte zijn qua bekendheid en waardering vergelijkbaar met de zonnebloemen die Vincent van Gogh schilderde. Xu Beihong schilderde met losse maar trefzekere penseelstreken paarden die in volle galop en met wapperende manen en staart op de toeschouwer toekomen. Zijn combinatie van de traditionele Chinese inktschildertechniek met het perspectief en licht- en schaduwaccenten die aan westerse kunst ontleend waren was nieuw in de Chinese schilderkunst. Ook het driekwart zijaanzicht was geheel anders dan de gangbare manier om paarden af te beelden, van voren en van opzij.
De paarden van Xu Beihong beelden vrijheid, levendigheid en een sterk karakter uit.
Wil je meer weten over Chinese houtblokdrukken? Lees dan ook het wereldverhaal "Chinese houtblokdrukken – niet te onderscheiden van inktschilderingen".
Paarden waren al een geliefd onderwerp in de Chinese kunst maar in de periode waarin de Tang dynastie het rijk regeerde (618-709) kreeg de paardenschilderkunst een sterke artistieke impuls, vooral tijdens de regeerperiode van keizer Taizong (626 tot 649), een groot paardenliefhebber. Het afbeelden van de verzorging van paarden droeg ook bij aan de status van een keizer - hij kon zich zoveel paarden veroorloven. Kunstenaars die paarden afbeeldden genoten grote erkenning en waardering. Uit de Tang periode zijn nu vooral de muurschilderingen in graven en de aardewerk grafgiften die aan vooraanstaande overleden personen werden meegegeven bekend maar ook een aantal zeldzame inktschilderingen op zijde. Die grafgiften hadden meestal bescheiden afmetingen maar keizer Qin Shi Huang liet zich in zijn leven na de dood vergezellen door 670 terracotta paarden op ware grootte.
Wikimedia Commons heeft een acht meter lange schildering met honderd paarden in een landschap gekozen als ‘picture of the day’ op 17 februari 2026, ter ere van Chinees Nieuwjaar en begin van het Jaar van het Paard. Giuseppe Castiglione maakte deze schildering in 1728. De paarden zijn in verschillende houdingen weergegeven - knielend, rennend, staand en etend. Ze drukken voorspoed en vitaliteit uit. Giuseppe Castiglione was een Italiaanse schilder die meer dan 50 jaar als hofschilder in dienst was van de Qing dynastie, onder de naam Lang Shining. Hij ontwikkelde een nieuwe stijl waarin hij een realistische weergave samen liet gaan met traditionele Chinese composities en kleurvlakken.
In de eerste helft van de 17e eeuw vielen Mantsjoes Noord-China binnen. Ze wierpen de Ming dynastie (1368-1644) omver om de Qing dynastie (1644-1911) te stichten. De kleding van dit nomadische ruitervolk uit het noorden, waar de winters veel kouder waren dan in Centraal-China, was aangepast aan hun levenswijze. In de Qing periode versmolten de kledingculturen van de Mantsjoe en de Han-Chinezen geleidelijk, waardoor een eigen kledingstijl ontstond.
Eén Mantsjoe kledingstuk ontwikkelde zich tot een iconisch kledingstuk, namelijk de zogenaamde drakenmantel. De keizerlijke familie, hoogwaardigheidsbekleders en ambtenaren droegen hofmantels tijdens semi-formele gelegenheden zoals bijvoorbeeld een trouwerij of verjaardag. Strikte kledingvoorschriften bepaalden welke rang welke kleuren en symbolen op de mantel mocht dragen. Op hofmantels waren draken afgebeeld en daarom worden ze vaak drakenmantels genoemd. Aan het aantal tenen aan de drakenklauwen kon de status van de drager afgelezen worden. Draken zijn een symbool van keizerlijke imperiale macht.
De Mantjoes pasten de tradtionele wijde hofmantels van hun voorgangers uit de Ming dynastie aan: ze werden getailleerd en kregen vier splitten - één aan de linker-, rechter-, voor- en achterkant - zodat een ruiter zich vrijer kon bewegen en zich kon omdraaien tijdens het boogschieten. Ook de wijde mouwen werden nauwer en ‘paardenhoefvormige’ manchetten beschermden tijdens het paardrijden de handen tegen weer en wind. Dit aangepaste kledingstuk sloot ook aan bij hun ruiter-imago.
De Mantsjoes regeerden drie eeuwen door meerdere onderdelen van de Han-Chinese samenleving over te nemen, met kleine aanpassingen om aan te sluiten bij hun eigen culturele tradities.
Welgestelde Chinese bruidsparen in Indonesië droegen prachtige bruidskostuums met gelukssymbolen zoals draken en feniksen die samen huwelijksgeluk symboliseren, afgeleid van de drakenmantels. Een bruidspaar was ‘keizer en keizerin voor één dag’. In het verhaal "Draken brengen geluk" lees je hier meer over.
Marijke Kunst is collectieregistrator in het Wereldmuseum en maakt wereldverhalen over (werken met) de collectie.
Vier het Jaar van het Paard tijdens het Chinees Makersweekend in Wereldmuseum Amsterdam: een weekend vol creativiteit en verhalen.
